اوراسيا، فرصتي همگرا براي ظرفيت‌سازي اقتصاد مناطق آزاد ايران
اوراسيا، فرصتي همگرا براي ظرفيت‌سازي اقتصاد مناطق آزاد ايران

اتحادیه اقتصادی اوراسیا با حضور 5کشور روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، بلاروس و ارمنستان تاسیس شده است. مبادلات تجاری این اتحادیه حدود 750میلیارد دلار در سال است. از اين رو با توجه به بازار بيش از 180میلیون نفری اعضاي این اتحادیه، مبادلات تجاری با آنها فرصت مناسبی به شمار می‌رود.

به گزارش اخبار آزاد مناطق، از ميان مناطق آزاد ایران، انزلی، ارس و شهر فرودگاه امام خمینی(ره) و ۳منطقه ویژه اقتصادي بندر آستارا، بندر امیرآباد و بندر نوشهر دارای مرز مستقیم با کشورهای اوراسیا نقش بسزایی در توسعه مبادلات تجاری خواهند داشت. مناطق آزاد نيز به مثابه کریدورهای ارتباطی براي فعال كردن محور نوستراك مي‌تواند ارتباط کشورهای اوراسیا را با آب‌های گرم بین‌المللی به وجود آورد.

مرتضي بانك مشاور رئيس‌جمهور و دبير شورايعالي مناطق آزاد و ويژه اقتصادي در همايش صادرات، ترانزيت و اوراسيا كه در ۱۹بهمن‌ماه‌۹۸ در مركز همايش‌هاي صدا و سيما برگزار شد، يادآور شد: موافقت‌نامه تجاری فی مابین ایران و کشورهای عضو اوراسیا‌، دسترسی فعالین اقتصادی کشور به بازار ۵کشور روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان و ارمنستان جهت صادرات مهیا نموده است، همچنین با توجه به ظرفیت تولید‌کنندگان این کشورها، امکان تامین بخش قابل توجهی از نیازهای ضروری کشور با قیمت پایین‌تر نسبت به دیگر کشورها به وجود آمده است. این موافقت‌نامه با هدف آزاد‌سازی و تسهیل تجارت کالا از طریق ایجاد بستری برای تشکیل منطقه آزاد تجاری، حمایت از همکاری‌های اقتصادی و تجاری طرفین را در دستورکار قرار داده و افزایش همکار‌ها و تسهیل ارتباطات را به همراه خواهد داشت.

اتحادیه اقتصادی اوراسیا با اثرگذاري در روابط اقتصادی ایران با همسایگان شمالی‌اش می‌تواند تاثير فراواني در توسعه و رشد تجاري با هدف افزايش مبادلات با كشورهاي عضو اوراسيا جهت صادرات طرف ايراني باشد. این اتحادیه که از سال‌۲۰۱۵ رسما کار خود را آغاز کرد، به جهت کاهش تعرفه‌های صادرات ایران محل توجه است. اتحادیه اقتصادی اوراسیا، در صدد است تا بازار بزرگی در چارچوب قوانین سازمان تجارت جهانی ایجاد كند، تجارت میان اعضا بهبود یابد و تسهیلات بسیاری را در این زمینه برای کشورهای عضو به ارمغان ‌آورد. در چهارچوب این اتحادیه، اعضای آن موافقت خود را با تردد آزاد کالا، سرمایه، نیروی کار و خدمات در مرزهای اوراسیا اعلام کرده‌اند. اعضای اوراسیا همچنین اعلام کرده‌اند که سیاست مشترکی در زمینه انرژی، صنعت، کشاورزی و وسایل نقلیه خواهند داشت. اهداف این اتحادیه، ایجاد فضای واحد اقتصادی، توسعه بازار مشترک و دستیابی به حرکت آزاد کالا، سرمایه، خدمات و مردم در بازار واحد کشورهای عضو، کاهش قیمت کالاها با کاهش هزینه‌های حمل و نقل مواد خام، ترویج رقابت سالم در بازار مشترک، سیاست‌های مشترک در کشاورزی، انرژی، فناوری و حمل و نقل است. برداشت و حذف تدریجی قوانین گمرکی داخلی این کشورها‌، قرار دادن تعرفه خارجی مشترک در میان کشورهای عضو و هماهنگ‌سازی روندهای گمرکی این کشورها از ديگر هدف‌هاي اتحاديه است.

عملیاتی شدن فعاليت اقتصادی اوراسیا در وهله نخست به ایجاد بازار مشترک بزرگی در حوزه کشورهای عضو این اتحادیه منجر شده است. به علاوه، از آنجايي كه رشد و توسعه تجارت با ارتقای همکاری‌های سیاسی كشورها كه عضو سازمان همکاری‌های شانگهای، جامعه همسود و کشورهای دیگر منطقه‌اند‌، اتحاديه اقتصادي اوراسيا به واقع مي‌تواند زمینه‌ساز نقش مهمی در افزایش همکاری‌های تجاري و رشد اقتصادي كشورهاي عضو باشد، به نحوي كه ظرفیت‌های اقتصادی موجود، بیش از پیش نقش مهم خود را در توسعه همه‌جانبه و کمک به توسعه پایدار اعضاي اوراسیا ایفا مي‌کند و با مکانیسم منطقه‌ای به توسعه روابط اقتصادی کشورها نيز کمک مي‌کند.

از ویژگی‌های مهم منطقه اوراسیا، وجود منابع انرژی است که به بهترین نحو مي‌تواند با ایجاد خطوط مواصلاتی برای انتقال هر چه زودتر انرژی به کشورهای دیگر مورد بهره‌برداري قرار گيرد و ایران به عنوان دومين كشور صاحب منابع انرژي می‌تواند زمینه توسعه همکاری‌های فنی و تکنولوژی را فراهم کند. آمادگی ایران برای جذب سرمایه‌گذاری در حوزه‌های نفت و گاز، ازجمله زمينه‌هاي همكاري ايران و كشورهاي عضو اوراسيا مي‌باشد. نفت و گاز، راه‌سازی، حمل و نقل، محیط زیست، انرژی‌های پاک، پتروشیمی و صنایع به ویژه خودروسازی ازجمله بخش‌هایی هستند که در ایران زمینه لازم را برای سرمایه‌گذاری خارجی دارند. حوزه‌های انرژی، نفت، گاز و پتروشیمی، انرژی‌های پاک و خودروسازی از زمينه‌هايي است كه جاذبه‌هاي لازم سرمايه‌گذاري را براي كشورها در ايران دارند.

بديهي است، رفع موانع و تسهیل صدور روادید و برقراری پرواز مستقیم بین کشورها با ايران مي‌تواند زیربنای توسعه همکاری‌های تجاری و اقتصادی را بيش از پيش فراهم كند، آنچنان كه تنوع در فعاليت‌هاي مختلف سرمايه‌گذاري و اشتغال مي‌تواند به گسترش همكاري‌ها بينجامد. اين ظرفيت‌ها از برنامه‌هاي همگرا براي استفاده از ظرفيت‌هاي اقتصادي ايران ازجمله در مناطق آزاد اقتصادي به ويژه در انزلي، ارس و ماكو است كه با جذب سرمايه خارجي انتقال فناوري‌هاي پيشرفته را هم به دنبال خواهد داشت.

تجارت ترجیحی ایران با کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا از ۵آبان‌ماه‌۱۳۹۸کلید ‌خورده است و فرآیند عملیاتی ايران نيز برای پیوستن به این اتحادیه آغاز شد‌. بر این اساس، ایران باید ظرف سه سال عضو اتحادیه اوراسیا شود. فعالان اقتصادی بر این باورند با توجه به تنوع بازار و تنوع منابع موجود در کشورهای عضو این اتحادیه پیوستن به اتحاديه اوراسيا یک فرصت قابل توجه برای اقتصاد ایران ایجاد می‌کند و می‌توان از این طریق بخشی از اثر تحریم‌ها را جبران کرد‌. پیوستن ایران به این اتحادیه، به منزله فرصتی نو در مناسبات ایران و اتحادیه اوراسیا بوده و می‌تواند زمینه همکاری با منطقه هند و چین و شرق را فراهم کند و با توجه به اینکه بیش از ۶۵درصد از نیازهای کشورهای عضو در داخل خودشان قابل تامین است، باید از این امتیاز ویژه بهره ببرد. ضمن آنكه پیشنهاد ایران برای تشکیل اتاق بازرگانی اوراسیا مورد موافقت قرار گرفته است و در آینده‌ای نزدیک این اتاق تشکیل خواهد شد.

موافقت‌نامه ترتیبات تجارت آزاد بین ایران و اتحادیه اوراسیا دو هدف دارد: در گام اول هدف اجرایی کردن تفاهم‌نامه تعرفه تجارت ترجیحی است و در گام دوم، هدف آن پیوستن به این اتحادیه است. موافقت‌نامه موقت ترتیبات منطقه آزاد تجاری بین ایران و اتحادیه اوراسیا شامل ۸۶۲قلم کالا است که ۵۰۲قلم از آن ترجیحات اعطایی اوراسیا به ایران است و ۳۶۰قلم هم ترجیحات اعطایی ما به اتحادیه اوراسیا است. پس از یک سال از اجرای موافقت‌نامه، مذاکرات تجارت آزاد بین ایران و اتحادیه اوراسیا شروع خواهد شد و قرار است ظرف ۳سال موافقت‌نامه تجارت آزاد وارد مراحل مذاکره و امضا شود.

 

ایران؛ پل ارتباطی اوراسیا-‌خاورمیانه

موقعیت جغرافیایی ایران می‌تواند اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا را به آب‌های گرم خلیج فارس و به منطقه خاورمیانه متصل كند، به طوري كه با بهبودي و تقويت شرایط زیرساخت‌های ترانزیتی ایران می‌توان درآمدزایی حاصل از عضويت ايران در اوراسيا را از طریق درآمدهاي حاصل از ترانزيت با گشايش حساب ویژه‌ای باز کرد و درآمد سرشاری را نصیب ایران نمود. در اين خصوص تاكيد بر توسعه همکاری‌های اقتصادی و ترانزیتی ايران با اعضاي اتحاديه اوراسيا با بهره‌مندی از ظرفیت‌های ترانزيت و مواصلاتي ايران از اهميت زيادي برخوردار می‌باشد و لازم است به منظور جذب بار بیشتر از مسیر کریدور بین‌المللی چین، اوراسيا، ایران، کمک به توسعه همکاری‌ها در زمینه ارائه خدمات بندری به تجار و بازرگانان دو کشور و توسعه خط کشتیرانی حمل و نقل کانتینری انجام گيرد. در اين خصوص نخستین کارگروه ترانزیت کالا طي مذاکرات گمرکی ایران با اتحادیه اوراسیا برای افزایش همکاری‌های متقابل در پنجم مهرماه‌۹۸ تشکیل شد. رئیس هیات اتحادیه اقتصادی اوراسیا خواهان تشکیل کارگروهی برای بهره‌مندی کشورهای عضو اوراسیا از ظرفیت‌های ایران برای ترانزیت و مبادله کالا با هند، پاکستان و کشورهای جنوب شرق آسیا شد.

استفاده از ظرفیت‌های ایران در زمینه ترانزیت برای مبادلات تجاری کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا با هند و پاکستان و جنوب شرق آسیا بسیار حائز اهمیت است و یکی از عوامل مهم توسعه تجارت اوراسیا و به تبع آن همگرایی اقتصادی کشورهای منطقه و خاور دور است.

 

تاریخچه اتحادیه اوراسیا

قرارداد تشکیل اولیه اتحادیه اقتصادی اوراسیا در ۲۹مه‌۲۰۱۴ میان کشورهای روسیه، بلاروس و قزاقستان منعقد و جایگزین اتحادیه گمرکی اوراسیا شده و سپس کشورهای ارمنستان و قرقیزستان نیز به عضویت آن در آمدند.

این اتحادیه به طور رسمی كار خود را از اول ژانویه‌۲۰۱۵ آغاز کرد. کشورهای عضو اوراسیا هم اکنون ۲۰میلیون کیلومترمربع مساحت و بيش از ۱۸۰میلیون نفر جمعیت دارند که ۵.۲درصد جمعیت جهان است. در روز اجرای این توافق‌نامه ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه اعلام کرد امروز ما یک مرکز رشد اقتصادی قدرتمند و جذاب ایجاد کرده‌ایم، یک بازار منطقه‌ای که بیش از ۱۸۰میلیون نفر را به هم مرتبط می‌کند.

از اهداف اين اتحادیه اقتصادی می‌توان به تسهیل تجارت، ایجاد بازار مشترک در حوزه کشورهای مستقل همسود عضو، حذف تدریجی قوانین گمرکی در داخل اتحادیه، برقراری تعرفه خارجی مشترک در میان کشورهای عضو و هماهنگ‌سازی تشریفات گمرکی اشاره کرد.

دولت یازدهم در سال‌۹۵ به همسایگان شمالی خودکه اتحادیه‌ اقتصادی اوراسیا را تشکیل دادند پیشنهاد داد تا ايران نیز به جمع آنها بپیوندد، پیشنهادی که به واسطه جایگاه ایران در منطقه با استقبال آنها مواجه شد و پس از دو سال مذاکره فشرده و ارزیابی کم و کیف اقلام و میزان تعرفه‌های ترجیحی بین این کشورها، سرانجام در اردیبهشت‌ماه سال گذشته به ثمر نشست.

با پیوستن ایران به این اتحادیه، کشورهای روسیه، ارمنستان، قزاقستان، بلاروس و قرقیزستان با ایران بر سر واردات صدها کالا از ایران با تعرفه‌های ترجیحی یا بعضا صفر به توافق رسیدند و این مسئله فرصتی تازه برای صادرکنندگان کشورمان جهت توسعه بازار و رشد صادرات غیرنفتی ایران را فراهم کرده است.

این براي اولین بار است که ايران وارد یک اتحادیه اقتصادی منطقه‌ای می‌شود. آن چنانكه از نگاه رئيس‌جمهور ورود به این اتحادیه از نظر اقتصادی در این شرایط بسیار مهم است.

  • نویسنده : دكتر عبدالرسول خليلي-استاد دانشگاه
  • منبع خبر : شماره69 نشریه اخبار آزاد مناطق