ظرفيت‌هاي مناطق آزاد، فرصت‌هاي سازگار اقتصادي در سال‌۹۹
ظرفيت‌هاي مناطق آزاد، فرصت‌هاي سازگار اقتصادي در سال‌۹۹

فراهم آوردن انواع پيوندها و ارتباط‌هاي مفيد با اقتصاد داخلي و بين‌المللي ازجمله كاركردهاي مهم مناطق آزاد كشور است.

به گزارش اخبار آزاد مناطق، اين پيوندها را مي‌توان در دو دسته ارتباط پسرو و ارتباط پيشرو تقسيم‌بندي کرد. اولين نوع اين پيوندها شامل استفاده از مواد اوليه داخلي و همکاري با بنگاه‌هاي اقتصادي ملي است. ارتباط پيشرو، نوع دوم از پيوند مناطق آزاد با اقتصاد كشور است که در قالب فروش بخشي از توليدات مناطق آزاد در قالب پردازش صادرات به بازار داخلي صورت مي‌گيرد. نمونه‌هاي اين پيوندهاي بين ساز و كارهاي اقتصاد داخلي و مناطق آزاد و برعکس را مي‌توان در مناطق آزاد ايري و ماسان در کره جنوبي و همچنين در بندرهامبورگ آلمان مشاهده كرد. اين مناطق توانسته‌اند با جذب سرمايه‌هاي خارجي و داخلي از طريق انتقال موثر دانش فني پیشرفته در بستر يک استراتژي مناسب و زمانبندي شده تشويق صادرات، ارتباط‌هاي پسرو و پيشرو را متناسب با اقتصاد داخلي برقرار سازند. به علاوه با افزايش صادرات، درآمدهاي ارزي و اشتغال‌زايي را افزايش داده و نقش خود را در افزايش توليد ناخالص داخلي کشور عملياتي کنند. از اين رو، مي‌توان گفت مكانيسم اقتصادي مناطق آزاد در وهله اول بايد بتوانند ارتباط‌هاي گسترده اي را با اقتصاد داخلي برقرارکنند. ضمن آنكه نگاه به خارج را به عنوان فرصت‌سازي براي اين منظور مدنظر داشته باشند.

بنگاه‌هاي اقتصادي فعال در مناطق پردازش صادرات جهان در زمينه خريد نهاده‌ها از داخل با هدف استفاده از اين مكانيسم براي مشاركت با خارجي‌ها براي توليد و فروش محصولات به بازارهاي جهاني که از رونق بيشتري برخوردار هستند، توجه بيشتري دارند. يک تغييرساختاري قابل توجه که بخشي از آن ثمره عملکرد موفق مناطق پردازش صادرات جهان است، نشان مي‌دهد كه اين رويكرد با فعال شدن ساز و كار مناطق آزاد، هماهنگ با سياست‌هاي تشويق صادرات طي سال‌هاي گذشته، توانسته ساختار کالايي صادرات را از کالاهاي کاربر به کالاهاي کاربر پيچيده و از اين نوع کالاها به کالاهاي سرمايه‌بر با تکنولوژي پيشرفته‌تر و ارزش افزوده بالا تغيير دهد؛ چيزي كه در مناطق آزاد ايران بايد در سال‌۱۳۹۹ مورد توجه قرار گيرد. اين چشم‌انداز در عمل مي‌تواند رويكرد توسعه‌اي مناطق آزاد را در فضاي بين‌المللي تعريف كند. رويكردي كه بايد با تقویت حضور بانک‌های خارجی، افزایش جذب گردشگر، توسعه صادرات برای بالا بردن درآمدهای ارزي و اجراي برخي طرح‌هاي بزرگ، بيش از پيش اجرايي شود.

مناطق آزاد ايران نيز با توجه به بند‌۱۱ سياست‌هاي اقتصادي مقاومتي و توجه به سیاست‌های کلی اصل‌۴۴ قانون اساسی به دنبال رويكردي براي توسعه حوزه و انتقال فناوری‌های پیشرفته و منابع مالی از خارج براي گسترش و تسهیل تولید، صادرات کالا و خدمات و تامین نیازهای ضروری كشور است. اقداماتي كه درخصوص سرمايه‌گذاري گروه شيانگلو دراگون كشور چين براي احداث مجتمع‌هاي پتروشيمي توليد محصولات الفين بنياد در مناطق آزاد ايران ازجمله قشم و چابهار انجام شده و ساير پروژه‌هايي كه با تامين مالي پروژه‌هاي سرمايه‌گذاري در قالب «یک كمربند، یک راه» صورت گرفته است، مويد اين برنامه بوده است. سياستي كليدي كه به عنوان نقشه راه مناطق آزاد كشور در زمان آقاي دكتر بانك مشاور رئيس جمهور و دبير شورايعالي مناطق آزاد و ويژه اقتصادي دنبال شده است.

چین با ایجاد پارک پتروشیمی در منطقه آزاد چابهار که فراهم کننده ساخت محصولات و فرآورده‌های پتروشیمی با فناوری بالا که در انحصار این کشور و معدودی از کشورهای دارای این فناوری است، قرار شد دانش فنی ساخت این محصولات را به ایران منتقل کند. انجام اين پروژه باعث توسعه سواحل مکران به عنوان نقطه اتصال ایران با آسیا و جهان، جزء سیاست‌های اصلی خواهد بود كه سرمایه‌گذاری کشورهای دیگر در توسعه این مناطق را بدنبال خواهد داشت. ايجاد خط آهن چابهار و زاهدان در توسعه مبادلات تجاری چابهار و همچنین توسعه فعالیت‌های ریلی و جاده‌ای در این بخش از برنامه‌هایی بود  كه در سال‌۹۸ دنبال شد و توسعه آن در سال‌۹۹ ادامه خواهد داشت.

توجه به توليد و صادرات، افزايش معافيت مالياتي با هدف توسعه صادرات، ايجاد بورس بين‌الملل، توجه به كميسيون‌هاي مشترك اقتصادي با ساير كشورها و توسعه مناطق آزاد و ويژه اقتصادي ازجمله اين اقدام‌هاي موثر بوده است. اقدام‌هاي ديگري در زمينه جذب سرمايه‌گذاري داخلي و خارجي در مناطق آزاد و زمینه‌سازی براي برقراری امکان نفوذ به بازارهای اتحاديه اوراسیا به منزله فرصتي همگرا براي ظرفيت‌سازي اقتصاد مناطق آزاد ايران صورت گرفته است.

اتحادیه اقتصادی اوراسیا شامل ۵کشور روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، بلاروس و ارمنستان است. مبادلات تجاری این اتحادیه حدود ۷۵۰میلیارد دلار در سال بوده و با توجه به بازار بيش از ۱۸۰میلیون نفری اعضاي این اتحادیه، مبادلات تجاری با آنها فرصت مناسب براي مناطق آزاد به شمار می‌رود. با فعال شدن ارتباط با اتحاديه اوراسيا در عمل مناطق آزاد انزلی، ارس و شهر فرودگاهي امام خمینی(ره) و ۳منطقه ویژه اقتصادي بندر آستارا،  بندر امیرآباد و بندر نوشهر كه دارای مرز مستقیم با کشورهای عضو اوراسیا هستند، نقش بسزایی در توسعه مبادلات تجاری مناطق آزاد كشور خواهند داشت.

همچنين ايجاد زيرساخت‌هاي لجستيكي در مناطق آزاد به عنوان هاب دریایی مشخصا در منطقه آزاد انزلی با توجه به بندر کاسپین و زیرساخت‌های لجستیکی موجود در منطقه آزاد ارس با تکیه بر مرز نوردوز به عنوان شاهراه ارتباطی ایران و ارمنستان به منزله هاب زمینی، منطقه آزاد فرودگاه امام خمینی‌(ره) و زیرساخت‌‌های حمل و نقل کارگو به عنوان هاب لجستیک هوایی و منطقه آزاد چابهار به عنوان تنها بندر اقیانوسی کشور به منزله هاب لجستیک پشتیبان، از توجهات كليدي در سال گذشته بوده است.

وجود بیش از ۱۸۵۰واحد تولیدی فعال، ۱۲۸۰واحد خدماتی فعال و اشتغال مستقیم ۵۱۰هزار نفر ازجمله اقدامات مناطق آزاد و ويژه اقتصادي است كه ساماندهي شده‌اند، به طوري كه از سال‌۱۳۹۲ تاکنون، بیش از ۸۱۰هزار میلیارد ريال به همراه ۲۲میلیارد دلار سرمایه داخلی، در کنار ۵.۴میلیارد دلار سرمایه خارجی جذب این مناطق شده است. همچنين طی این سال‌ها، بیش از ۳۲میلیارد دلار کالای غیرنفتی به سرزمین اصلی ارسال شده است. عملکرد ۱۳۰میلیارد دلاری صادرات به خارج کشور در برابر ۴۵میلیارد دلار واردات، حاکی از تراز مثبت تجارت خارجی این مناطق به میزان ۸۵میلیارد دلار است.

پايلوت اجراي طرح‌هاي تولیدي و صادراتي در مناطق آزاد ازجمله تاكيدهاي رئيس جمهور در سال۹۸ بوده كه از آن مي‌توان به منزله يك راهبرد توسعه‌اي و زمينه كاري مهم مناطق آزاد در سال‌۹۹ ياد كرد. نظر به اهميت اشتغال و لزوم توجه به اكوسيستم كارآفريني در مناطق آزاد كشور، افزايش بهره‌وري و ايجاد درآمد خلاق محصولات توليدي ناشي از صنایع تبدیلی و تکمیلی ازجمله توجه به گیاهان دارویی براي توليد دارو از اهميت زيادي برخوردار است كه در سال آينده مي‌تواند مطمح نظر سازمان‌هاي مناطق آزاد قرار گيرد. به ويژه كه از حدود ۲۳۰۰گونه گیاهی در ایران كه در ردیف گیاهان دارویی و معطر قرار دارند، تعداد ۴۵۰گونه گياهي، جزء گیاهان دارویی بشمار می‌آیند. مناطق آزاد ازجمله مراكزي است كه مي‌تواند بستر مناسبي براي توليد گياهان دارويي و سازماندهي مراكز درماني كشور باشد. به همين دليل شناسايي گياهان دارويي در جغرافياي اقتصادي مناطق آزاد قابل توجه است و اين به منزله خلق مزيت براي جذب بازار و مشاركت با هندي‌ها براي توليد دارو در محدوده پديده اقيانوس آبي است. اقيانوس آبي به منزله خلق مزيت‌هاي جديد علاوه بر توجه به مزيت‌هاي نسبي و مزيت‌هاي رقابتي مناطق است كه در حال حاضر مورد نظر اقتصاد مناطق است.

  • نویسنده : دكتر عبدالرسول خليلي-كارشناس مناطق آزاد
  • منبع خبر : شماره73 نشریه اخبار آزاد مناطق